بسیاری گمان دارند که جشن آبانگاه یک جشن باستانی ایرانی است که در آبان ماه برگزار می‌شود؛ اما این درست نیست. این جشن در روز 10 فروردین برگزار می‌گردد. جشن آبانگاه یکی از باستانی ترین اعیاد و جشنهای باستانی ایران است. ایرانیان این جشن را به این دلیل برگزار می‌کردند که نخستین آبان-روز در سال بوده است. این جشن در ستایش آبان که در واقع همان ناهید یا آناهیتا است، برگزار می‌شد. طبق باور باستانیان، ناهید ابتدا سیاره بوده و بعدها تبدیل به ایزد بانوی نگهبان آب‌های روان و پاکیزگی آب‌ها شده است؛ برخی معتقد بودند در روز دهم هر ماه این ایزد بانو به زمین آمده و موجب فراوانی آب می‌شده است.

 

جشن آبانگاه یکی از باستانی ترین اعیاد و جشنهای باستانی ایران است.

ایرانیان این جشن را به این دلیل برگزار می‌کردند که نخستین آبان-روز در سال بوده است. این جشن در ستایش الهه آب برگزار می‌شد.

می‌توان گفت دو جشن بهاری كه بـه كلی فراموش نشده ولی تقریباً در دسترس از بین رفتن اند جشن اولین شنبه سال و اولین چهارشنبه سال هستند كه خوشبختانه هردو هنوز هم در بعضی نواحی جنوب خراسان و چهارمحال و بختیاری برگزار میشوند. مراسم این اعیاد تقریباً شبیه سیزده بـه در اسـت و مردم برای جشن گرفتن این روز خاص بـه صحرا میروند و شادی می كنند.

جشن دیگری جشنی اسـت كه در دهم فروردین ماه در ایران باستان برگزار می شده و جشن آبانگاه نام داشته اسـت. جشن آبانگاه با جشن آبانگان كه در دهم آبان برگزار می شده متفاوت اسـت و نباید با آن اشتباه گرفته شود.

جشن آبانگاه رابه این دلیل برگزار می كردند كه اولین آبانروز درسال بوده اسـت. جشنی در ستایش آبان كه در واقع همان ناهید یا آناهیتا اسـت ، چون ناهید ابتدا سیاره بوده و بعد ها تبدیل بـه ایزد بانوی نگهبان آب هاي روان و پاكیزگی آب ها شده اسـت.

 

اهمیت آب و الهه آن برای ایرانیان

ایرانیان از قدیم با مشکل کم آبی مواجه بودند. این ویژگی وقتی با کشاورزی که پیشه اصلی آنها بود جمع شد، توجه به آب را بیش از پیش مهم کرد. ایرانیان به همین سبب به الهه آب توجه بسیاری داشته و در کل احترام بسیاری به آب می‌گذاشتند. هرودوت مورخ شهیر یونانی در این باره می‌گوید: «… ایرانیان در میان آب ادرار نمی­‌کنند، آب دهان و بینی در آن نمی‌اندازند و در آن دست و روی نمی‌شویند …». استرابون مورخ و جغرافی دان یونانی نیز تاکید دارد که ایرانیان هنگامی که قصد فدیه برای آب را دارند، در کنار جویبارها حفره‌ای حفر می‌کنند و بسیار دقت می‌کنند که آب به وسیله خون آلوده نشود و گوشت را بر شاخه‌ای قرار می‌دهند و مردان به وسیله چوب‌های مقدس در حین خواندن عبارات مقدس آن را لمس می‌کنند. پس از این مراسم شیر و عسل روی زمین می‌ریزند و مراسم به پایان می‌رسد.

این فلسفه باعث افزایش احترام و توجه ایرانیان به ناهید شد؛ تا جایی که تا پایان دوره ساسانیان، معابد بسیاری در سراسر ایران برای این الهه ساخته شد.

 

تفاوت آبانگان و آبانگاه

جشن آبانگاه با جشن آبانگان كه در دهم آبان برگزار می شده متفاوت است و نباید با آن اشتباه گرفته شود. هر دو جشن به افتخار ناهید برگزار می شده است. اما در نوع برگزاری جشن تا حدی با یکدیگر فرق دارند.

 آبانگاه نسبت به آبانگان از شهرت  کمتری برخوردار است. جشن آبانگان هم اکنون در برخی نقاط کشور برگزار می‌شود اما آبانگاه کمتر مورد توجه است. با این حال، اسناد تاریخی نشان می‌دهد که مردم باستان در این روز جشن برگزار کرده و آیینهای خاصی را رعایت می‌کردند. از جمله مراسم این جشن آب پاشی به یکدیگر بوده که نوعی انتظار برای بارش باران است.

 با این حال، آیین‌های اجرایی در آبانگان متفاوت است. طبق گفته ابوریحان بیرونی در کتاب آثار الباقیه ” زرتشتیان در این روز همانند سایر جشن‌ها به آدریان‌ها (آتشكده‌ها) مى‌روند و پس از آن براى گرامیداشت مقام فرشته‌ی آب‌ها، به كنار جوى‌ها و نهرها و قنات‌ها رفته و با خواندن اوستاى آبزور (بخشى از اوستا كه به آب و آبان تعلق دارد) كه توسط موبد خوانده مى‌شود، اهورامزدا را ستایش كرده و درخواست فراوانى آب و نگهدارى آن را كرده و پس از آن به شادى مى‌پردازند.

 

منبع: خیر فوری